سوگ در کودکان واکنشی طبیعی و عمیق به فقدان است؛ مانند از دست دادن یکی از عزیزان، حیوان خانگی یا تجربه تغییرات مهم زندگی مانند طلاق والدین. برخلاف بزرگسالان، کودکان معمولاً سوگ را بهصورت مقطعی تجربه میکنند؛ ممکن است یک لحظه گریه کنند و لحظهای بعد مشغول بازی شوند. همچنین کودکان اغلب ناراحتی خود را نه از طریق غم مداوم، بلکه با تغییرات رفتاری، شکایتهای جسمانی یا بازگشت به رفتارهای سنین پایینتر نشان میدهند.
سوگ در کودکان چگونه بروز میکند؟
کودکانی که در کنار آمدن با سوگ دچار مشکل هستند، ممکن است علائم زیر را نشان دهند:
غم و اندوه طولانیمدت و بیعلاقگی به فعالیتهای روزمره
اختلال در خواب، کاهش اشتها یا ترس مداوم از تنها ماندن
بازگشت به رفتارهای سنین پایینتر برای مدت طولانی، مانند وابستگی یا رفتارهای کودکانه بیشتر از سنشان
چگونه سوگ را برای کودکان توضیح دهیم؟
صادقانه و متناسب با سن کودک صحبت کنید. از واژههای روشن مانند «مرگ» یا «فوت کردن» استفاده کنید و از عباراتی مثل «خوابیده» یا «رفته سفر» که ممکن است کودک را گیج کند، بپرهیزید.
توضیح دهید که سوگ مجموعهای از احساسات طبیعی مانند غم، خشم یا سردرگمی پس از از دست دادن یک عزیز است.
احساسات کودک را تأیید کنید. به او اطمینان دهید که گریه کردن، ناراحت شدن یا حتی بازی کردن، همگی واکنشهای طبیعی به سوگ هستند.
به پرسشهای کودک بهتدریج و صادقانه پاسخ دهید. لازم نیست همه چیز را یکباره توضیح دهید؛ اجازه دهید سؤالهای او مسیر گفتوگو را مشخص کنند.
فعالیت هایی برای کمک به کودکان در کنار آمدن با سوگ:
جعبه خاطرات: کودک وسایل، عکسها یا نقاشیهای مرتبط با فرد از دسترفته را در یک جعبه جمعآوری و آن را به سلیقه خود تزئین کند.
دستبند یادبود: کودک با مهرههای دلخواهش دستبندی بسازد تا هنگام دلتنگی، احساس نزدیکی بیشتری به عزیز از دسترفته داشته باشد.
نامه نوشتن: از کودک بخواهید نامهای برای فرد فوتشده بنویسد و احساسات یا حرفهای ناگفتهاش را بیان کند.
تکمیل جمله: جملههایی مانند «اگر میتوانستم با او صحبت کنم…» یا «وقتی به او فکر میکنم، احساس…» را کامل کند.
دفتر خاطرات: کودک احساسات، خاطرات یا نقاشیهایش را در یک دفتر ثبت کند.
شناخت احساسات: با استفاده از کارتهای تصویری یا بازی، به کودک کمک کنید احساساتی مانند غم، خشم یا ترس را بشناسد و نامگذاری کند.
کتابخوانی: کتابهای مناسب سن کودک درباره سوگ و فقدان را با او بخوانید و درباره داستان گفتوگو کنید.
ردیابی دست و خاطرات حسی: کودک دور دست خود را روی کاغذ بکشد و روی هر انگشت، یکی از خاطرات مرتبط با حواس پنجگانه (دیدن، شنیدن، بوییدن، لمس کردن و چشیدن) را بنویسد یا نقاشی کند.
حل ماز (هزارتو): حل کردن ماز میتواند به کودک کمک کند احساسات پیچیده خود را بهتر درک و درباره آنها صحبت کند.
شعر با حروف نام فرد: با حروف نام فرد از دسترفته، کلماتی که ویژگیهای مثبت او را توصیف میکنند بنویسد و یک شعر کوتاه بسازد.
نکته: هدف این فعالیتها این نیست که کودک سوگ را فراموش کند، بلکه به او کمک میکنند احساساتش را به شیوهای سالم بیان کند و با حمایت اطرافیان، بهتدریج با فقدان کنار بیاید.
خلاصه
در این مقاله از مدیک خواندیم که سوگ در کودکان واکنشی طبیعی به فقدان است، اما برخلاف بزرگسالان، معمولاً بهصورت مقطعی و بیشتر از طریق تغییرات رفتاری، جسمانی یا هیجانی بروز میکند. حمایت آگاهانه والدین و مراقبان، پاسخ صادقانه به پرسشها، حفظ برنامه روزانه و فراهم کردن فرصت برای بیان احساسات، نقش مهمی در سازگاری کودک با این تجربه دارد. همچنین فعالیتهایی مانند ساخت جعبه خاطرات، نامهنویسی، نقاشی، کتابخوانی و بازیهای مرتبط با احساسات میتوانند به کودک کمک کنند غم خود را به شیوهای سالم ابراز کرده و بهتدریج با فقدان کنار بیاید.
